erdenebat@montsame.mn
2024-04-17 01:04:47
Оюутолгой
Оюутолгойн талаар нийтлэлч Баабар “Монголын төсвийн гуравны нэгийг бүрдүүлж байгаа. Уг уурхайн хөрөнгийн биржийн үнэлгээ цагтаа бараг 30 доллар хүрч байсан бол одоо нэг доллар тавин цент байна. Энэ юу гэсэн утгатайг энд хуралдан суугаа эдийн засагчид эрх биш ойлгох бизээ” гэж бичсэн байна.  УИХ шалгалтын дүнгээ хэлэлцэж эцэслэн шийдэхгүй бол Оюутолгойн талаар цэгцтэй ойлголт нийгэмд бүрдэхгүй бололтой. Ингээгүй тохиолдолд Оюутолгой 15 толгойтой атгаалжин хар мангас болон хувирна. “Мангас”-ыг дарж таарна. Ийм үйл явдал болбол гадаадын хөрөнгө оруулалт “0” болно гэж зарим шинжээчид хэлдэг. Гэхдээ ингэж хэлдэг шинжээч цөөхөн. Энэ бүхэнд цэг тавих газар УИХ.  Тэд тус компанид хоёр жилийн хугацаанд хийсэн шалгалтын дүнгээ хэлэлцээгүй байна. Гэвч тэрхүү шалгалтын материалыг тойрсон улс төр хийх явдал гаарлаа. Улстөрчдийн энэ үйлдэл хаана хүрэх, хэр зэрэг урт хугацаанд үргэлжлэх вэ гэдгийг харах үлдлээ.
1801 өдөр
Хууль гаргаж 2015 онд ил болгосон 33 их наяд төгрөгийн мөнгөн хөрөнгө
Хууль зүйн байнгын хорооны хурал дээр сөхөгдсөн энэ асуудал чуулганы нэгдсэн хуралдаан дээр Ерөнхийлөгчийн тамгын газрын дарга З. Энхболдоос  “та ийм хууль батлагдахад УИХ-ын даргаар ажиллаж байсан. Тухайн үед ( АТГ-ын дарга бондын мөнгө гэж хэлсэн)  яагаад ийм хууль батлав” гэж  УИХ-ын зарим гишүүн (Т. Аюурсайхан) асууж тодруулах хэмжээнд хүрлээ. Чуулган дээр гарсан дээрх асуултад, З. Энхболд “эдийн засгийн ил тод байдлыг дэмжих тухай” хуулийг 2015 онд батлахад, УИХ-д Ардчилсан нам, МАН, МАХН суудалтай байсан юм. Бүгд ярьж хэлэлцээд баталсан. Тэр үед би УИХ-ын чуулганыг удирдаж байсан, хуучин парламентын баталсан хуулийн талаар би дангаараа хариуцлага хүлээхгүй. 2015 онд Чингис, самуурай бонд нийлээд хоёр тэрбум ам. доллар, нийлээд гурван их наяд төгрөг. Гэтэл ил болсон хөрөнгө 33 тэрбумаар яригдаж байна. Тэгээд ч тухайн үед боондуудын мөнгө зарцуулагдаагүй байсан. Түүнийг бондын мөнгө гэж үзэх боломжгүй. Шаардлагатай бол УИХ-д 65 суудалтай МАН хуулийг хүчингүй болгож болно. Өршөөгдсөн хөрөнгийг ил тод болгох саналыг би дэмжиж байгаа. Харин өршөөлд хамрагдсан иргэн, аж ахуйн нэгжийг мөнгөн дүнгийнх хамт жагсаалтаар ил болгох хэрэгтэй” гэсэн хариулт өгч байв. Эндээс хуулийн дагуу ил болсон мөнгөн хөрөнгийн талаарх улс төрчдийн хэлж байгааг харахад нэг хэсэг нь бондын мөнгө гэж үзэж байхад, нөгөө хэсэг нь үгүйсгэж байна. Энэхүү эсрэг тэсрэг байр суурь нийгмээрээ хоёр талцаж 33 их наяд төгрөгийн мөнгөн хөрөнгийн талаар  ярих ярианы сэжүүрийг сөхөв бололтой.
1805 өдөр
Хууль зүйн байнгын хорооны хоёр өөр шийдвэр
АТГ-ын даргаар Д.Даваа-Очир, дэд даргаар Ж. Батсайхан нарыг  томилуулахаар анх 2018 оны 5 дугаар сарын 3-нд Ерөнхийлөгч УИХ-д өргөн мэдүүлж байсан билээ. Тухайн үед www.president.mn (2018 оны 4 дүгээр сар) цахим хуудсаар явуулсан нээлттэй санал асуулгад  зургаан мянга 405 иргэн оролцсон. Харин АТГ-ын даргад 179 хүн, дэд даргад 317 хүний нэрийг иргэд  дэвшүүлсэн байдаг.  Тэднээс Д.Даваа-Очир, Ж.Батсайхан нар олонхын санал авч Ерөнхийлөгч нэрийг нь УИХ-д өргөн мэдүүлсэн юм билээ. Эдгээр нэр дэвшигчийг тухайн үед хэлэлцэх болоход парламентад АТГ-ын дарга Х.Энхжаргал (2016 оны 7 дугаар сарын 8-нд томилогдсон)-ын бүрэн эрх дууссан эсэх талаар маргаан өрнөсөн юм. АТГ-ын дарга Н.Ганболд 2011 оны 11 дүгээр сарын 17-нд зургаан жилээр томилогдоод 2016 оны 4 дүгээр сарын 12–нд чөлөөлөгдсөн. Ийм учраас Х.Энхжаргалын бүрэн эрх Н.Ганболдын томилогдсон  өдрөөс эхлэн тоологдоно. Энэ хоёр даргын  хугацаа нэг зэрэг 2017 оны 11 дүгээр сарын 17-нд дууссан гэдэг тайлбарыг Ерөнхийлөгчийн Тамгын газраас хийж байсан юм.  
1811 өдөр
Арилжааны банкны орлого зээлийн чанар
Арилжааны банкны шаардлага өндөр, барьцаа хөрөнгө  найдвартай борлогддог болохоор энэ салбар бусад салбарыг бодвол хамгийн түрүүнд хөл дээрээ босчээ. Банк хөл дээрээ босохтой зэрэгцээд аж ахуйн нэгж, иргэд (зээлдэгчид) хөл алдаж байгаа гэнэ.  Аж ахуйн нэгж, иргэд хөл алдах нь чанаргүй зээлийн хувь хэмжээ өсгөх гол шалтгаан болдог. Ийм учраас банк өөрийгөө аврахын тул (чанаргүй зээлийн хэмжээг бууруулах)-д зээлийн хүүг буруулах хэрэгтэй болсон гэж бизнесийн байгууллагын төлөөллүүд хэлж байна. Аж ахуйн нэгжүүд үүдээ барьж, иргэд төлбөр ( банкны зээл төлөх)-ийн чадваргүй  болох нь хувь хүн, аж ахуйн нэгжтэй холбоотой мэт боловч үр дүн нь банкнаас гарсан зээл эргэж төлөгдөхгүй байх нөхцөл бүрдүүлнэ. Нөхцөл байдал ингэж буруу  эргэвэл арилжааны банк олноороо данпуурах магадлал өндөр болгох гэнэ. Одоо үйл ажиллагаа явуулж байгаа 14 арилжааны банк толгой дараалан дампуурбал улсын санхүү, хөрөнгийн зах зээл нурна. Энэ байр сууринаас авч үзвэл арилжааны банкнууд  зээлийнхээ хүүг одоо бууруулах хэрэгтэй болсон  бус уу. Гэхдээ  арилжааны банкнууд хүүгээ буруулах нь бусдын сайн сайханы төлөө хийж байгаа зүйл биш. Харин өөрийнхөө хөгжил дэвшлийн төлөө хийж байгаа анхны алхам болох гэнэ.
1819 өдөр
Хөрөнгө орлогын мэдүүлэг ба олон нийтийн хяналт
Аль ч шатны төрийн албан хаагч хөрөнгө орлогоо АТГ-т үнэн зөв мэдүүлэх нь хуулиар хэлээсэн үүрэг нь. Хэрэв хөрөнгөө дутуу, буруу мэдүүлсэн байх аваас түүнийг хууль хяналтын байгууллага шалгах нөхцөл болно. ХОМ-ээ буруу өгснөөсөө болоод шалгуулах төрийн албан хаагч өнгөрсөн хугацаанд цөөн боловч гарчээ. Ёс суртахууны хариуцлага хүлээж албан тушаалаасаа огцорч, улмаар хуулийн байгууллагад шалгагдаж байгаа хүмүүс ч мэр сэр бий. Тэднээс тоймлон авч үзвэл С.Баярцогт (2013 он)  ХОМ-тээ  алдаа гаргасан тул тухайн үед хашиж байсан УИХ-ын дэд даргаас чөлөөлөгдөж сул гишүүн болсон.  Харин 2016 оны УИХ-ын ээлжит сонгуулийн дараа тэрбээр сул иргэн болсон байдаг. Одоо түүнийг АТГ шалгаж байгаа. Саяхан яллагдагчаар татсан тухай мэдээлэл цацагдаж байна билээ.  Ийм болохоор ХОМ-т хөнгөмсөг хандаж болохгүй.
1831 өдөр
Татварын хуулийн танд ашигтай заалтууд
Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуулийн хүрээнд: Гадагшаа шилжүүлэх орлогын суутгалыг 15 хувь (20 хувь байсан)  болгон бууруулсан. Гадаадын хөрөнгө оруулагчдын ногдол ашгийг орлогод суутгадаг татварыг тав болгон (20 хувь байсан) бууруулжээ. Банкны зээлээр эх үүсвэрээ бүрдүүлсэн тохиолдолд суутгадаг татварыг тав болгосон (10 хувь байсан) байна. Хувь хүний орлогын албан татварын тухай хуулийн хүрээнд: Нэг шатлалтай, 10 хувийн татвар төлнө Оршин суугч этгээдийн татвар15 хувь болон (20 хувь байсан) буурчээ. Түүнийг дагаад хүүгийн орлого нь 10 хувь болох гэнэ. Орон сууцны татварын хөнгөлөлтийг зургаан сая (3 сая байсан)  төгрөг болгон өсгөжээ. Энэ бол татварын багц хуулийн шинэчлэлийн хүрээнд татвар төлөгч иргэн, аж ахуйн нэгжид  боломж олгож байгаа  заалтууд гэж эрх бүхий  албан тушаалтнууд тайлбарлаж байна.
1836 өдөр
Ноолуур ченжийн гараас биржийн тогтолцоо руу
ХААБ хэмээх төрийн өмчийн компанитай болсоноор ямааны ноолуур (хонь тэмээний ноос хөдөө аж ахуйн бүтээгдэхүүн) ченжийн гараас мултарч биржийн тогтолцоонд шилжиж байна гэж үзэж болохоор болжээ. Ноолуурын өнгөрсөн жил хүрсэн өндөр үнэ, өсч тогтоворжих болов уу гэсэн хүлээлт бий болжээ. Тус бирж Хэнтий аймгийн Өмнөдэлгэр, Сүхбаатар аймгийн Баруун- Урт сумдын Засаг даргын Тамгийн газартай хамтран ноолуурын төвлөрсөн худалдаа зохион байгуулжээ. Төвлөрсөн худалдаа ингэж  зохион байгуулсан нь малчид, хоршоодыг арилжаанд шууд оролцуулах зорилт тавьсан аж. Энэ зорилтоо биелэн 20 гаруй тонн ноолуурыг 133-138 мянган төгрөгөөр борлуулсан байна. Ноолуурын арилжааны хамгийн идэвхтэй үе нь өнгөрсөн сарын 20-оос долдугаар сарын 20 хүртэл байдаг. Үнэ хэвээрээ хадгалагдаж биржийн арилжаанд оролцох малчид, хоршооны үйл ажиллагаа эрчимжих биз ээ.
1842 өдөр
Шүүгчийн засаглалаар солигдсон шүүх засаглал
Ял эдэлж байгаа Б. Содномдаржаа, Т. Чимгээ нарыг сэжиглэн шалгах явцдаа хорих ангийн камерт дарамталсан, бусдаар дарамтлуулсан 660 хоногийн бичлэгээс эхний өдрүүдийнхийг нь ТЕГ түүвэрлэн авч УИХ-ын гишүүдэд хуулийн төслийг хэлэлцэх явцад хуралдааныг завсарлуулан тусгай бэлтгэсэн танхимд үзүүлэв. Энэ бол баримтыг улс төрчид үзэж байгаа болохоос мэргэжлийн байгууллага шинжээчийн хийсэн үнэлэл дүгнэлт биш гэдгийг хэлэх хэрэгтэй. Сэжигтнийг эрүүдэн шүүсэн  дээрх үйлдэлд нийслэлийн прокурор эрүүгийн хэрэг үүсгээд АТГ шалгаж байгаа юм билээ. Түүнийг шалгаж үнэн мөнийг тогтооход хургацаа орно. Бас дээр нь улс төр нэмэгдэх биз. Аль болох улс төрөөс ангид эрүүгийн хэргийг шалгах хэрэгтэй гэж хууль сахиулагчид ярьдаг. Гэвч улс төрчийг 1998 онд егүүтгэсэн энэ хэрэг улс төрөөс ангид шалгагдах боломж бараг байхгүй болов бололтой. Гэвч шалгаж үнэн зөвийг нь тогтоох эрэлт, хэрэгцээ шаардлага нийгэмд байна.
1846 өдөр
Хэрэглээний зээлийн дээд хязгаарыг орлогын 60 хувиар тогтоожээ
МБХ бодлогын хүүг 2018 оны 11дүгээр сарын 27 ны өдрийн ээлжит бус хуралдаанаар 11 хувь байхаар  тогтоосон юм. Түүнээс хойш дээрх хүү хэвээр хадгалагдаж байгаа нь энэ. Тухайн үед бодлогын хүүг 10 байсныг 11 хувь болгон өсгөсөн шалтгаанаа “ төгрөгийн өгөөжийг нэмэгдүүлэх, үндэсний мөнгөн тэмдэгтэд итгэх итгэлийг хамгаалж, макро эдийн засгийн дунд хугацааны тогтвортой байдлыг хамгаалах хүрээнд бодлогын хүүг нэг нэгжээр нэмэгдүүлэх нь зөв” гэж хорооны гишүүд 100 хувь дэмжсэн хэмээн тайлбарласан байв. Түүнээс хойш бодлогын хүүг өөрчлөх тодорхой шалтгаан макро эдийн засгийн түвшинд өнгөрсөн (дөрвөн сарын) хугацаанд гараагүй гэж үзсэн тул энэ оны эхний хуралдаанаар тус хорооны гишүүд бодлогын хүүг хэвээр үлдээхээр шийджээ. МБХ ээлжит хуралдаан жилд дөрвөн  удаа зарлан хуралдуулж, бодлогын хүүг өөрчлөх эсэх талаар хэлэлцэн  шийдвэрэх хуулиар хүлээсэн үүрэгтэй.
1850 өдөр
УИХ-ын 2020 оны сонгуулийн өнгийг 42 дугаар тойргийн нөхөн сонгууль тодорхойлно
УИХ-ын 42 дугаар тойргийн нөхөн сонгуульд нэр дэвших С. Мөнхцэцэг болон бусад төрийн албан хаагч СЕХ-оос нөхөн сонгууль зарласан 2019 оны хоёрдугаар сарын 12-17 хооронд төрийн албанаас чөлөөлөгдөх өргөдлөө гаргасан байх ёстой.  Төрийн албан хаагч С. Мөнхцэцэг Цэцийн дунд суудлын хуралдаанд " нөхөн сонгуульд нэр дэвшинэ" гэх утгатай үг хэлсэн байдаг. Түүнийгээ хэрэгжүүлэх үүднээс ажлаасаа  чөлөөлөгдөх өргөдлөө гаргасан байгаа биз. Харин түүний ажлаас чөлөөлөгдөх хугацаа хараахан болоогүй (2019 оны тавдугаар сарын 24-өөс өмнө) байна. Түүний хувьд 2016 онд Хэнтий аймгийн ИТХ-д нэр дэвшин сонгогдсон МАН-аас нэр дэвших үү, бие дааж нэр дэвших үү гэсэн сонголтын өмнө зогсож байгаа болов уу.  С. Мөнхцэцэг өөртөө болон бусад төрийн албан хаачдад нөхөн сонгуулиар улс төрд хөл тавих боломж олголоо. Түүний бий болгосон энэ боломжийг хэдэн төрийн албан хаагч ашиглах нь одоогоор тодорхойгүй байна. Нөхөн сонгуульд орох улс төрийн нам (тавдугаар сарын 1 гэхэд)-ууд СЕХ хүсэлт гаргана. Улмаар тавдугаар сарын 24-28 хооронд нэр дэвшигчээ тодруулж материалыг нь СЕХ-д ирүүлнэ. Түүнээс хойш гурав хоног (зургаадугаар сарын -02)-ийн дараа бие даан нэр дэвшигчид тус хороон (тухайн тойргийн сонгогчдоос өөрийг нь дэмжсэн 801 хүний нэр РД гарын үсэгтэй)-д материалаа ирүүлнэ.
1854 өдөр